Και πού βρισκόμαστε εμείς μέσα σε όλα αυτά;

Από την ιστορία που κουβαλάμε στη συνειδητή επιλογή του ποιοι θέλουμε να γίνουμε.

Στο προηγούμενο άρθρο είδαμε ότι η ιστορία ενός ανθρώπου ίσως αρχίζει πολύ πριν από τον ίδιο.

Το σώμα, το νευρικό σύστημα, η παιδική ηλικία, οι σχέσεις και, σύμφωνα με ορισμένες επιστημονικές μελέτες, ακόμη και βιολογικές επιδράσεις που συνδέονται με εμπειρίες προηγούμενων γενεών μπορούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε σήμερα.

Και τότε γεννιέται ένα άλλο ερώτημα:

Και πού βρισκόμαστε εμείς μέσα σε όλα αυτά;

Αν όλα αυτά μας επηρεάζουν, τότε ποιοι είμαστε πραγματικά; Είμαστε τα γονίδιά μας; Οι εμπειρίες μας; Οι φόβοι μας; Οι πεποιθήσεις με τις οποίες μεγαλώσαμε;

Ή μήπως είμαστε κάτι περισσότερο από όλα αυτά;

Δεν είμαστε μόνο όσα μας συνέβησαν

Αν ένας άνθρωπος πιστέψει ότι είναι μόνο όσα του συνέβησαν, τότε η ζωή του μοιάζει ήδη αποφασισμένη.

Αν πιστέψει ότι είναι οι φόβοι του, μπορεί να συνεχίσει να τους υπακούει χωρίς να αναρωτηθεί αν εξακολουθούν να τον προστατεύουν. Αν πιστέψει ότι είναι οι σκέψεις του, ίσως δυσκολευτεί να αναγνωρίσει ότι πολλές από αυτές διαμορφώθηκαν πολύ πριν αποκτήσει τη δυνατότητα να τις εξετάσει συνειδητά.

Κι όμως, κάθε άνθρωπος κουβαλά κάτι που δεν χωρά εύκολα σε καμία θεωρία. Μια μοναδικότητα. Έναν δικό του τρόπο να αγαπά, να δημιουργεί, να συνδέεται, να δίνει νόημα και χρώμα στη ζωή.

Δεν είμαστε μόνο η ιστορία μας. Είμαστε και ο τρόπος με τον οποίο τη συναντάμε.

Οι εμπειρίες μας αποτελούν μέρος αυτού που είμαστε, αλλά δεν εξαντλούν τις δυνατότητές μας. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε όσα μας διαμόρφωσαν χωρίς να θεωρούμε ότι αυτά καθορίζουν απόλυτα το ποιοι είμαστε ή το ποιοι μπορούμε να γίνουμε.

Μια διαφορετική ματιά στην ιστορία μας

Η συστημική σκέψη προσφέρει μια διαφορετική οπτική: αντί να εξετάζει τον άνθρωπο απομονωμένα, στρέφει την προσοχή στις σχέσεις, στα οικογενειακά μοτίβα και στο ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνεται.

Ο τρόπος που σχετιζόμαστε, οι ρόλοι που αναλαμβάνουμε και οι αντιδράσεις που επαναλαμβάνουμε δεν αναπτύσσονται πάντα ανεξάρτητα από το περιβάλλον μας. Συχνά συνδέονται με όσα μάθαμε να θεωρούμε φυσιολογικά, ασφαλή ή αναγκαία.

Και αυτή η οπτική μπορεί να φέρει περισσότερη κατανόηση και, ενδεχομένως, περισσότερη ελευθερία.

Γιατί όταν γίνεται ορατό ότι ένα κομμάτι της ιστορίας μας διαμορφώθηκε μέσα από σχέσεις και συνθήκες που δεν επιλέξαμε, μπορούμε να αρχίσουμε να το εξετάζουμε διαφορετικά.

Δεν χρειάζεται να κατηγορήσουμε τους ανθρώπους που προηγήθηκαν. Ούτε να απορρίψουμε την ιστορία μας.

Μπορούμε να αναγνωρίσουμε όσα μας επηρέασαν, να κατανοήσουμε τον ρόλο που έπαιξαν στη ζωή μας και να αποφασίσουμε τι θέλουμε να συνεχίσουμε και τι όχι.

Και κάποιες φορές, αυτή η συνειδητοποίηση μπορεί να εκφραστεί με μια απλή φράση:

«Αυτό σταματά εδώ.»

Είναι σαν να κοιτάζει κανείς ένα μόνο κομμάτι ενός παζλ και να προσπαθεί να καταλάβει ολόκληρη την εικόνα. Όσο σημαντικό κι αν είναι αυτό το κομμάτι, αποκτά διαφορετικό νόημα όταν εμφανιστούν και όσα υπάρχουν γύρω του.

Μια ιστορία μπορεί να τιμηθεί χωρίς να γίνει φυλακή. Μπορεί να αναγνωριστεί χωρίς να χρειάζεται να συνεχίσει να αναπαράγεται.

Και κάπου εκεί αποκτά άλλο νόημα η συνειδητότητα.

Να παρατηρείς χωρίς να ταυτίζεσαι

Συνειδητότητα είναι, μεταξύ άλλων, η δυνατότητα να παρατηρεί κάποιος μια αντίδραση χωρίς να ταυτίζεται απόλυτα μαζί της.

Να αναγνωρίζει έναν φόβο χωρίς να τον θεωρεί αυτομάτως αλήθεια. Να παρατηρεί μια σκέψη χωρίς να αντιμετωπίζει κάθε σκέψη ως γεγονός. Να βλέπει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο χωρίς να το θεωρεί αναπόσπαστο κομμάτι του χαρακτήρα του.

Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να παρατηρήσει ότι απομακρύνεται κάθε φορά που μια σχέση γίνεται πιο ουσιαστική. Αντί να συμπεράνει ότι «έτσι είμαι εγώ», μπορεί να αναρωτηθεί τι ενεργοποιεί αυτή την αντίδραση, τι προσπαθεί να προστατεύσει και αν υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος να ανταποκριθεί.

Αυτή η παρατήρηση δεν αλλάζει αυτόματα μια συμπεριφορά. Δημιουργεί, όμως, τη δυνατότητα να την κατανοήσουμε και να αρχίσουμε να επιλέγουμε διαφορετικά.

Δεν χρειάζεται ο σκοπός να είναι η απαλλαγή από κάθε δυσκολία. Ούτε η διαγραφή της ιστορίας.

Ίσως το ζητούμενο να είναι κάτι διαφορετικό:

Να γινόμαστε όλο και πιο αυθεντικοί.

Αυθεντική έκφραση σημαίνει να μπορούμε να εκφραζόμαστε μέσα από μια πιο συνειδητή επαφή με τον εαυτό μας, τις ανάγκες, τις αξίες και τα συναισθήματά μας, αντί να καθοδηγούμαστε αποκλειστικά από αυτόματες αντιδράσεις ή προσδοκίες που έχουμε υιοθετήσει χωρίς να τις εξετάσουμε.

Λίγο λίγο, αρχίζει να γίνεται πιο καθαρό τι επιλέγουμε συνειδητά, τι έχουμε μάθει να επαναλαμβάνουμε και τι θα θέλαμε να αλλάξουμε.

Ποιος γράφει το επόμενο κεφάλαιο;

Ίσως τελικά η ελευθερία να μη βρίσκεται στο να αλλάξουμε το παρελθόν.

Βρίσκεται στο να μην αφήσουμε το παρελθόν να αποφασίζει μόνο του για το μέλλον.

Μπορεί να είμαστε μέρος μιας ιστορίας πολύ μεγαλύτερης από εμάς. Μπορεί να έχουμε επηρεαστεί από ανθρώπους, σχέσεις και γεγονότα που προηγήθηκαν.

Δεν επιλέξαμε όλες τις συνθήκες μέσα στις οποίες μεγαλώσαμε. Δεν μπορούμε πάντα να ελέγξουμε τις σκέψεις, τα συναισθήματα ή τις πρώτες αντιδράσεις μας.

Μπορούμε, όμως, σταδιακά να μάθουμε να τα αναγνωρίζουμε, να κατανοούμε πώς μας επηρεάζουν και να αναζητούμε νέους τρόπους να στεκόμαστε απέναντι στη ζωή.

Δεν σημαίνει ότι έχουμε τον απόλυτο έλεγχο του εαυτού μας ή ότι μπορούμε να ξεπεράσουμε κάθε δυσκολία μόνο με τη θέλησή μας. Σημαίνει ότι η ιστορία μας δεν χρειάζεται να αποτελεί τη μοναδική εκδοχή του μέλλοντός μας.

Δεν είμαστε μόνο οι άνθρωποι που διαμορφώθηκαν από όσα προηγήθηκαν. Είμαστε και οι άνθρωποι που βρίσκονται εδώ τώρα.

Και αυτοί που μπορούν, μέσα από την επίγνωση και τις επιλογές τους, να γράψουν το επόμενο κεφάλαιο.